Doe de kopieertest

Duid het juiste antwoord aan. Er is telkens maar één correct antwoord. Spieken mag, voor één keer!

Vraag 1 van 5

Een lerares geschiedenis kopieert voor heel de klas twee bladzijden uit een geschiedenisboek en een artikel uit Knack met bijhorende foto, als illustratie bij een les over de val van het IJzeren Gordijn. De leerlingen krijgen de gekopieerde bundeltjes gratis. De lerares vermeldt de bron.

Antwoord A. is correct.

Volgens de Auteurswet mag je "korte fragmenten" kopiëren uit educatieve en andere boeken.

Tijdschrift- en krantenartikelen mag je zelfs volledig kopiëren, tenzij het artikel het volledige nummer of een overwegend deel van het tijdschrift zou omvatten. Ook foto’s mag je in een onderwijscontext in principe volledig kopiëren zonder toestemming van de rechthebbende.

De kopie dient hier bovendien duidelijk als illustratie bij onderwijs, een andere wettelijke voorwaarde. De lerares streeft ook geen winst na met de kopieerhandeling. Het gratis of tegen kostprijs aanbieden van de kopieën is wettelijk in orde.

Vraag 2 van 5

In het kader van een project rond diversiteit gaat een lerares godsdienst/zedenleer naar haar lokale bibliotheek en kopieert er telkens vijf bladzijden uit zes verschillende boeken (educatieve en algemene) die in omvang variëren van 60 tot 220 blz. Op die manier verzamelt zij alle informatie die ze over dit onderwerp nodig heeft, zodat de school de boeken niet hoeft aan te schaffen. De leerlingen betalen € 2,50 voor de bundel kopieën, terwijl dit de school eigenlijk maar € 1,00 kost. Op die manier wil de school haar werking structureel financieren en bv. schoolreizen mogelijk maken.

A. De lerares kleurt netjes binnen de lijnen van de Auteurswet.

B. De lerares gaat hier in de fout door telkens 5 bladzijden uit de boeken (in dit geval dan nog meerdere boeken) te kopiëren. Dat is veel te veel. Het mag hoogstens om enkele alinea’s gaan.

C. De lerares gaat hier in de fout. Ze stelt haar eigen leermiddel samen waardoor de school geen leermiddelen of andere boeken meer hoeft te kopen. Als vzw heeft de school zélf geen winstgevend doel en mag dus wel winst op de kopieën maken. Sterker nog, het geld gaat uiteindelijk naar een goed doel.

D. De lerares gaat hier twee keer in de fout. Een eerste keer omdat ze haar eigen leermiddel samenstelt zonder toestemming (zie c). En een tweede keer omdat de school de bundels niet gratis of tegen kostprijs aanbiedt. Met het kopiëren mag de school immers geen winst nastreven.

Antwoord D. is correct.

Alleen een DJ mag samplen, een leerkracht niet.

Op het eerste gezicht lijkt de lerares hier binnen de grenzen van de wet te blijven. Zij kopieert immers telkens niet meer dan vijf bladzijden uit elk boek, en dat is in dit geval op zich niet boven de redelijke bovengrens voor korte fragmenten voor het kopiëren onder de wettelijke uitzonderingsregeling.

Maar schijn bedriegt. De lerares samplet er immers vrolijk op los. Door te kopiëren uit liefst zes verschillende werken stelt zij in feite haar eigen leermiddel samen, zodat de school geen leermiddel(en) of andere werken over dit onderwerp meer moet aankopen. En dat kan niet. De normale commerciële exploitatie van het werk mag immers niet worden geschaad. Bovendien mag de school met de kopie geen winst maken. De kopieën moeten dus gratis of tegen kostprijs ter beschikking van de leerlingen worden gesteld.

Vraag 3 van 5

De directeur van een middelbare school kopieert een foto uit een recent kunstboek uit zijn privébibliotheek. Hij mag deze kopie wettelijk zonder toestemming van de rechthebbenden gebruiken:

Antwoord B. is correct.

Het kopiëren van een auteursrechtelijk beschermde foto is in de regel geen probleem als het voor illustratiedoeleinden in het onderwijs gebeurt. Dat is alleen bij b) het geval. In alle andere gevallen is toestemming van de rechthebbenden vereist.

Vraag 4 van 5

Een leraar biologie downloadt van de website van het vulgarisend-wetenschappelijke tijdschrift Eos twee artikelen over illegale kaalslag in het Amazonewoud. Hij wil zijn leerlingen de opdracht geven om op basis van deze artikelen een verhandeling te schrijven over duurzaam bosbeheer. Hij zorgt voor een correcte bronvermelding op de digitale kopieën en stelt de bestanden ook gratis ter beschikking van de leerlingen.

A. De leraar gaat hier, nog afgezien van de vraag of hij deze artikelen überhaupt aan zijn leerlingen kan ter beschikking stellen, al wettelijk in de fout door digitale artikelen te downloaden. De wettelijke uitzonderingen op het auteursrecht ten behoeve van het onderwijs zijn immers beperkt tot de papieren kopie. Voor digitaal kopiëren is steeds toestemming van de rechthebbenden nodig.

B. Met het downloaden van de artikelen op zich is wettelijk niets mis. De leraar mag deze artikelen bovendien op eender welke wijze ter beschikking stellen van zijn leerlingen. Hij mag ze op de publieke website van de school plaatsen, ze mailen aan de leerlingen en ze zelfs op een peer-to-peer-netwerk zetten. Zolang dit maar gebeurt ter illustratie bij onderwijs, de leraar de bron correct vermeldt en de terbeschikkingstelling gratis of tegen kostprijs is.

C. Met het downloaden van de artikelen is wettelijk niets mis. De leraar mag de artikelen echter niet “publiek” maken. Hij mag ze dus wel via e-mail aan zijn leerlingen bezorgen maar ze bv. niet op de schoolwebsite plaatsen.

D. Met het downloaden van de artikelen is wettelijk niets mis. De leraar moet echter zeer voorzichtig zijn met de manier waarop hij de artikelen aan zijn leerlingen bezorgt. Hij kan dat alléén doen via een , waarvan de school de netwerkbeheerder is en waartoe alleen leraars en leerlingen toegang hebben door middel van een .

Antwoord D. is correct.

De stelling dat de wettelijke uitzonderingen op het auteursrecht ter illustratie bij onderwijs beperkt zijn tot de papieren kopie, is onjuist. De Auteurswet bevat sinds 1998 een digitale kopie-uitzondering, waarvan de voorwaarden grotendeels gelijk sporen met die van de reprografieuitzondering.

Maar het doorsturen van auteursrechtelijk beschermde werken in een onderwijsomgeving is wél aan zeer strikte voorwaarden onderworpen. De Auteurswet somt ze duidelijk op. Alleen antwoord d) voldoet aan deze voorwaarden. Een mededeling aan de leerlingen via e-mail, een publieke website of een peer-to-peer-netwerk is verboden zonder de toestemming van de rechthebbenden.

Vraag 5 van 5

Jan is een blinde leerling van zeven. Een behulpzame leraar digitaliseert op zijn vraag en zonder toestemming van de uitgever een kinderboek om het via een speciaal programma om te zetten in brailleschrift en tegelijk in een luisterboek. Jan betaalt hiervoor geen enkele vergoeding aan de uitgever. Op zijn speciale blog op het internet stelt Jan het luisterboek gratis ter beschikking van iedereen.

A. Ook voor mensen met een handicap speelt het auteursrecht ten volle. Met alle respect en medeleven voor de handicap van Jan, maar hij had zowel voor de digitalisering, de omzetting als de publieke “beschikbaarstelling” van het luisterboek op zijn blog de toestemming van de uitgever nodig.

B. Geen probleem. De wetgever heeft alle voorwaarden en beperkingen van het auteursrecht volledig uitgesloten voor mensen met een handicap. Jan heeft dus auteursrechtelijk niets verkeerd gedaan.

C. De digitalisering en de omzetting van het kinderboek is auteursrechtelijk volledig koosjer, zelfs zonder toestemming van de uitgever en zonder vergoeding. De Auteurswet laat toe dat mensen met een handicap auteursrechtelijk beschermde werken reproduceren (in dit geval digitaal) en omzetten zodat zij die ook daadwerkelijk kunnen consulteren of gebruiken. De “beschikbaarstelling” van het luisterboek via de blog van Jan is echter in strijd met de Auteurswet. Daarvoor is de toestemming van de uitgever wél vereist.

D. De digitalisering en de omzetting van het kinderboek is auteursrechtelijk volledig koosjer, zelfs zonder toestemming van de uitgever en zonder vergoeding. De Auteurswet laat toe dat mensen met een handicap auteursrechtelijk beschermde werken reproduceren (in dit geval digitaal) en omzetten zodat zij die ook daadwerkelijk kunnen consulteren of gebruiken. De “beschikbaarstelling” van het omgezette werk via de blog van Jan (onder de vorm van een luisterboek) is auteursrechtelijk evenmin een probleem, omdat die gratis gebeurt en er dus duidelijk geen commercieel doel is.

Antwoord C. is correct.

De digitalisering en de omzetting van het kinderboek in brailleschrift en in een luisterboek stellen wettelijk geen problemen, op voorwaarde dat die handelingen noodzakelijk zijn voor de handicap en daarmee rechtstreeks verband houden.

Jan pleegt hier echter wel een andere inbreuk op de Auteurswet. Luisterboeken kunnen immers door iedereen worden beluisterd, gekopieerd en verder verspreid, en dat is in strijd met de wettelijke vereiste dat de kopie en de "mededeling" moeten gebeuren ten behoeve van personen met een handicap. Bovendien, nog belangrijker, doet Jan afbreuk aan de normale commerciële exploitatie van het kinderboek en berokkent hij onredelijke schade aan de wettige belangen van auteur en uitgever. Het oorspronkelijke, beschermde kinderboek circuleert door zijn toedoen nu immers vrij op het internet als luisterboek, zonder dat de rechthebbenden daarvoor worden vergoed. Bovendien wordt het voor de uitgever daardoor erg moeilijk, om niet te zeggen onmogelijk, om zelf nog een rendabel luisterboek op basis van het kinderboek op de markt te (laten) brengen.

Je score

Geweldig! Je bent letterlijk een schoolvoorbeeld. Iedereen zou jou moeten kopiëren...

Lang niet slecht maar je loopt nog te vaak naar de kopieermachine. Copyright is niet the right to copy...

Foei! Je bent een kopieerbeest. Je overtreedt de wet voortdurend ... Doe er iets aan. Wees eens origineel...

Bedankt!

Bedankt dat je de moeite hebt genomen om naar deze website te surfen. Spoor je collega's aan om hetzelfde te doen en zorg ervoor dat de campagneaffiche op een prominente plaats in het kopieerlokaal of in de lerarenkamer hangt.

Zit je met een prangende auteursrechtelijke vraag waarop je het antwoord niet kent? Stel ze aan Kurt Van Damme. Hij is gedelegeerd bestuurder van de beheersvennootschap RUIT en legal adviser van Boek.be. Hij is tevens de auteur van het recent verschenen "Het auteursrecht in de boekensector", een praktisch handboek voor leek en jurist, Die Keure, 2009).
Stuur je vraag via e-mail naar kurt.vandamme@boek.be.