SPINOZA, FILOSOOF VAN DE BLIJHEID

Baruch (of Benedictus) de Spinoza legt in de 17de eeuw de basis voor
een radicaal nieuwe kijk op mens en samenleving. Hij tracht de mens te
begrijpen zoals hij is, niet zoals hij zou moeten zijn; de mens niet (ver)
oordelen, maar onderzoeken, als een deel van de natuur. Met zijn naturalisme
anticipeert Spinoza op het darwinisme: hij schetst de mens als
een wezen dat vooral zijn voortbestaan (conatus) nastreeft.
Toch kan het menselijke handelen niet herleid worden tot het rationeel
nastreven van het eigen nut. De menselijke conditie vat Spinoza niet in
termen van eigenbelang. De blije, gelukkige mens is juist niet zelfzuchtig,
maar vrij en gengageerd tegelijk. Blijheid betekent hier niet louter
een gemoedsstemming, of een gevoel, maar de keuze voor een actief
leven tegenover een passief ondergaan van de aandoeningen.
Blijheid en de conatus zijn twee centrale begrippen in Spinozas Ethica.
Deze bundel exploreert de rijkdom van dit complexe werk en toont de
actualiteit van Spinozas buitengewone denken.
Een confrontatie met Hobbes denken over zelfbehoud, macht en verlangen
toont hoe relevant Spinozas denken in de actuele crisis is: zijn
naturalisme leidt juist niet tot individualisme of egosme. Liefde en seksualiteit
zijn voor Spinoza altijd een Blijheid, maar vormen toch de kern
van de menselijke tragedie.
Andere themas zijn Spinozas naturalisme van de affecten, zijn schatplichtigheid
aan de oudheid (epicurisme) in zijn denken over de natuur
en de mogelijkheid van een politiek van de Blijheid. De Blijheid is tot
slot ook een essentieel aspect van de gelukzaligheid, ht doel van de
praktische filosofie. Hoe dit te bereiken, wordt besproken in vergelijking
met de boeddhistische meditatie.
Met bijdragen van Herman De Dijn, Tinneke Beeckman, Miriam van
Reijen, Marin Terpstra. Het boek bevat ook de vertaling van twee
artikels geschreven door eminente Franse Spinozakenners: Alexandre
Matheron en Laurent Bove.

Tinneke Beeckman (1976) is gastdocente aan de Vrije Universiteit
Brussel en als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Fonds voor
Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen. Ze publiceerde onder meer
over Nietzsche, Heidegger en Spinoza. Voor deze bundel verzorgde ze
ook de vertaling uit het Frans.