DE SPELREGELS VAN DE DEMOCRATIE

Een democratie onderscheidt zich van een totalitair regime doordat ze haar onderdanen de kans geeft om op geregelde tijdstippen een nieuwe volksvertegenwoordiging te kiezen.
Precies omdat die verkiezingen zo cruciaal zijn, dulden we daarbij geen willekeur. Verkiezingen verlopen bijgevolg op basis van strikte regels, vastgelegd in een kieswet, die bepaalt hoeveel zetels er te begeven zijn, hoeveel kiesdistricten er zijn, hoeveel vrouwen en hoeveel mannen er op de lijsten moeten staan, of je een voorkeurstem mag uitbrengen op de kandidaat van jouw keuze, enz.
Wanneer we onze eigen, vertrouwde kiesstelsels voor de verkiezing van de gemeenteraad en van de federale, deelstatelijke en Europese parlementen vergelijken met die van de ons omringende landen, springen heel grote verschillen in het oog. In Groot-Brittannie wordt slechts een vertegenwoordiger per district afgevaardigd, terwijl
de Fransen om de vijf jaar in een maand tijd liefst vier keer naar de stembus moeten, en de Duitsers twee stemmen kunnen uitbrengen op verschillende partijen. In 2002 maakte de Lijst Pim Fortuyn handig gebruik van het zeer open Nederlandse kiessysteem om eensklaps 26 zetels in de Tweede Kamer in de wacht te slepen, terwijl de hervorming van het Italiaanse kiessysteem quasi automatisch leidde tot de oprichting van twee grote verkiezingskartels.
De spelregels van de democratie zijn met andere woorden niet zo absoluut of overal geldend als we op het eerste gezicht zouden denken. In dit boek gaan we dieper in op de effecten van de meest courante kiesstelsels in de Westerse wereld. En die gevolgen zijn legio: voor het aantal zetels per partij, voor de stevigheid van de (coalitie)regering en dus voor de positie van de eerste minister, voor de aan- of liever afwezigheid van vrouwelijke politici en gekozenen van allochtone afkomst, voor het profiel van de gekozen politieke elite in het algemeen, en voor de aanleiding tot het presidentieel campagnevoeren ...
De keuze van het kiesstelsel is met andere woorden niet zo onschuldig als het op het eerste gezicht lijkt.
Stefaan Fiers (deg1971) is hoofddocent aan de Faculteit Sociale wetenschappen van de K.U.Leuven en doceert politieke wetenschappen aan de K.U.Leuven Campus Kortrijk. Zijn onderzoek focust op het profiel en de carrieres van de Belgische politieke elite. Hij is o.m. auteur van Partijvoorzitters in Belgie, of 'Le Parti, c'est moi?' (Leuven 1998), Vijftig jaar volksvertegenwoordiging (1946-1995) (Brussel, 2000), en hij stelde met Herwig Reynaert het boek samen Wie zetelt? De verkozen politieke elite in Vlaanderen doorgelicht (Heverlee, 2006).